Heb Het Er Maar Over

Vertelt doorgaans de waarheid

Bevrijdingsdag

Hij sprak er niet vaak over, je kon er naar vragen maar liever niet. Zelfs mijn vader weet nog steeds niet van de hoed en de rand. Ik stel me voor dat toen de oorlog eenmaal voorbij was en de wereld opkrabbelde, bepaalde persoonlijke herinneringen een plek kregen onder de grond van de betonnen vloer van de kelder.

De zuidelijke cultuur is er toch al geen van laten we alles eens lekker samen uitspreken. Waar zit de frustratie, waar doet het pijn en wat kunnen we daar samen aan doen? Nee, verdringen, afkloppen en doorgaan is beter. Erover praten zou de pijn alleen maar oprakelen.

Welk dorp werd tijdens de oorlog niet uiteen gereten? Iemand vertrouwen die je al jaren vertrouwde was niet meer vanzelfsprekend. Joden die tegen grove betaling de Maas over werden gesmokkeld. Collaborateurs. Verzetsmensen die door het dorp fietsten en waarschuwden voor razzia’s. Duitsers die feest vierden in het café waar mijn oma bediende. Allemaal verhalen op zich, maar de details ontbreken. Flarden van herinneringen doken door de jaren heen op, en passant verteld alsof ze ontsnapten. Je kon ze maar beter direct opschrijven.

Harrie, mijn opa aan vaderskant (spreek uit als Haarie) vocht in het Nederlands leger. Dienstplicht. Voor zover ik weet kreeg hij daarvoor een fiets en een haperend wapen. Dat weet ik niet zeker, zoals ik wel meer niet zeker weet. Hij sprak er zelden over. Wat ik wel weet is dat mijn oma Harrie ooit opzocht in Venlo omdat hij haar plagerig een foto had gestuurd waar hij naast een ander meisje zit. Oma pakte haar fiets en een banaan (ze at alleen fruit waar een oneetbare schil omheen zat) en fietste de 62 kilometer noordelijk naar Venlo. Verhaal halen.

Het Nederlands leger lag toen overigens al 20 jaar aan de beademing. Dat laatste weet ik omdat ik het heb opgezocht. Het binnenstormen van de Duitsers overkwam ons helemaal niet, we waren domweg niet klaar voor ze. Toen de oorlog ons land bereikte was mijn opa gestationeerd in het dorpje Geulle, bij een van de bunkertjes langs het Julianakanaal. Ik weet niet wat hij voelde of dacht tijdens de gevechten, maar ik kan me niet voorstellen dat hij veel vertrouwen had in een overwinning.

Hierover vond ik het volgende op internet.

“Tijdens de Duitse aanval bestond de bemanning uit een soldaat die de mitrailleur bediende, diens assistent en een uitkijk die zorg moest dragen voor de ventilator tegen de kruitdampen. De Duitsers konden niet over de brug omdat die om 5 uur ’s morgens, vlak voordat de Duitsers in het dorp verschenen, door de Nederlanders was opgeblazen. Om 6.30 uur was de aanval voorbij. Er was een Nederlandse militair gesneuveld, een zwaargewond en enkelen lichtgewond. Aan Duitse kant waren geen verliezen. De bruggen in de dorpen Stein, Urmond en Berg werden op datzelfde ogenblik ook overvallen door Duitsers in Nederlandse uniformen. De Duitsers schoten negen granaten op deze bunker. Alle inslagen raakten doel en zijn nog steeds zichtbaar. De mitrailleur werd daarbij uitgeschakeld. Het Duitse leger trok vervolgens over het kanaal, de Maas en Zuid-Willemsvaart via België naar Frankrijk. Gedurende vier dagen passeerden 14.000 infanteristen te voet Elsloo, aangevuld met 6.000 paarden met karren en kanonnen. Op 1 september 1944 trokken Duitse troepen hier over de Maas en Julianakanaal zich terug. In het kanaal lagen op dat moment een aantal schepen die hier beschutting hadden gezocht. De vrachtschepen werden door de Duitsers en passant opgeblazen. Een schip legde men dwars om het als brug te gebruiken. Op 18 september 1944 werd Elsloo door het Amerikaanse leger bevrijd. Na de oorlog is de brug van Elsloo over het Julianakanaal niet hersteld, maar gebruikt om de bruggen van Stein en Geulle te repareren. Pas in 1963 kwam de huidige brug tot stand. Tot die tijd lag er onder aan de Maasberg ter vervanging een veerpont in het kanaal.” 

Harrie werd in Geulle gevangengenomen en spendeerde de daaropvolgende maanden in een krijgsgevangenkamp in Duitsland waar hij wormen at. Dat heeft hij me wel ooit verteld. Het maakte indruk. Hij werd vrijgelaten om in de mijnen te gaan werken, dat leverde de Duitsers meer op dan hem gevangen houden.

Ik meen me ook te herinneren dat hij gewond was geraakt, maar daar ben ik niet zeker van. Harrie deed wat van hem verwacht werd en ging werken in de mijn. En ook al had hij alle reden om de Duitsers te haten, hij sprak zich daar nooit op die manier over uit. Ik wil graag denken dat mijn opa niemand haatte. Haat zat niet in hem. Elke keer als ik aan hem denk voel ik de tranen.

Harrie kende de ware aard van de vijand en toen Anj (Anna, mijn oma) besloot om bij hen thuis een jonge Joodse jongen op te vangen, verzette hij zich verassend genoeg niet. Ze trof de jongen bij een boerderij waar hij weg moest. Gerard Cohen woonde een maand of zeven bij mijn grootouders in en overleefde de oorlog. Niemand wist ervan, althans niemand sprak erover. Pas een paar jaar voor haar dood sprak Anj er voor het eerst over. Ik was inmiddels de dertig al gepasseerd. Onze monden vielen open.

Voor zover dat mogelijk was sloten mijn grootouders de oorlog in feeststemming af. Op 27 april 1945 werd namelijk mijn vader geboren. In het gemeentehuis van Elsloo, onderduikend voor een mogelijke luchtaanval. Op de militaire begraafplaats in Margraten rusten 15 Amerikaanse soldaten die omgekomen zijn op de geboortedag van mijn vader. Mijn ouders bezochten elk jaar het graf van een van deze soldaten. De onzichtbare band tussen jouzelf en iemand die gestorven is op jouw geboortedag is voor altijd.

De verhalen en anekdotes zijn bij elkaar geraapt. Vergeelde herinneringen en flarden die in de kern kloppen en in de details willen uitblinken. Alleen, die details weten we niet meer. Omdat er niet over werd gesproken, laat staan geschreven. Ik vind dat elk verhaal uit die tijd verteld moet worden. Elk. Ook als het iemand pijn doet. Ook als het iemand kwetst, beledigt of terechtwijst. Ik schrijf dit op zoals ik het weet en zoals ik alles schrijf. Onvolkomen, maar wel uit de grond van mijn hart.

Deze blogpost is aanvankelijk geplaatst op 5 mei 2016. Voor dit jaar is de inhoud even waardevol en urgent. Ook volgend jaar zal deze blogpost voor 5 mei geplaatst worden. Alleen zal de foto dan anders zijn, maar het zal wel een foto met kinderen zijn. Altijd met kinderen, omdat we Bevrijdingsdag voor hen vieren. 

Advertenties

Achter de komma

IMG_2014

De geënsceneerde foto bestond al ruim voordat Instagram met de eer ging strijken. Zie hierboven. 1985. Ik weet niet wat het is, maar de enscenering en ik lijken niet zonder elkaar te kunnen. Geloof me, ik heb tevergeefs mijn best gedaan om de enscenering te vermijden.

Op de foto hierboven ben ik de ‘klagende puber die nog één keer doet wat zijn vader wil’. Mijn vader legde namelijk werkelijk alles op foto vast. Geposeerd, tot in de puntjes. Dus niet observerend, maar lekker spontaan in elkaar gezet. Hij noemde dat herinneringen creeren. In werkelijkheid krijg je dan zoiets als ‘De zoon zuchtend op een koffer langs het spoor van een oud Frans stationnetje’ omdat ‘hij de trein gemist heeft’. Lekker spontaan. Mijn vader was er altijd dik tevreden over. Hij wel. Na mijn 17e – schat ik – zijn niet veel foto’s meer van mij gemaakt.

Anno nu ben ik Instaman. Eigenlijk is dat de enige echte Instagramsuperheld. Omdat Instagramsuperheld zijn een dagtaak is zijn we met velen, al zijn we doorgaans grotendeels onzichtbaar. Wat weer typisch iets voor ons is.

In de vintage & interieur instawereld heeft de Instaman al de nodige bekendheid. Soms worden we geduid met de codenaam ‘hubbie’, wat een denigrerende afkorting is voor het Engelstalige husband. Wat voor mijn alter ego eigenlijk niet opgaat, aangezien ik niet getrouwd ben. Maar goed, ik ben de beroerdste niet dus tolereer ik het maar. Ook dat is typisch voor de Instaman. Hij heeft een hoog incasseringsvermogen. Kom ik op terug.

IMG_2046

Een bakje dat op een poes lijkt.

Insta dus. Ik heb er wel eens over geschreven. Nu smeek ik doorgaans niet om erkenning. Ik ken mijn rol als de kracht achter de schermen. Hij die tolerant is. Hij die de instamogelijkheden van – in dit geval – mevrouw de fotograaf oprekt. De kansen schept. Klappen incasseert.

De magere beloning is dat er heel af en toe een stukje arm of een hand of een voet van mij in beeld mag. In elk geval een incompleet stukje. En dat stukje houdt dan doorgaans een vaasje of een bosje bloemen vast. Of steekt geheel vrijblijvend onder een fraai gekleurde deken uit.

Dat is niet omdat ik altijd met een vaasje in mijn hand voor een witte muur sta. Of een deken hooghoudt omdat het toevallig mijn favoriete hobby is. De reden is een stuk platter. Achter die instawereld zit een fraai stukje enscenering.

IMG_2047

Poging 10.

Elke fraaie enscenering heeft evenzo fraaie props nodig. Mocht je niet bekend zijn met de term, props zijn rekwisieten. En dus ook nodig: achtergrondmodellen, die in het wereldje bekendstaan als de Instamannen en Instakids. Samen leven we in een fotoset. Alles in huis met uitzondering van mijn gitaarspul maakt kans om in de achtergrond van een instafoto terecht te komen. Met alle problemen van dien.

Ik leg het uit.

Stel op het aanrecht staat een blauwglazen schaal met erin chocolade paaseieren. De schaal is het hoofdonderwerp van een potentiële foto, de eieren zijn de props. Decoratiestukken. Stel de Instaman vergeet te lunchen, want te druk met werk, loopt langs de schaal, snaait er een eitje uit en gaat verder met zijn dag.

Dat had Instaman dus niet moeten doen. Niet veel later wordt Instaman vanuit de keuken via de trap omhoog en de eerste verdieping en nog een trap omhoog tot op de zolder terechtgewezen. Het papiertje van het eitje ligt dan al voor de neus van de instaman.

IMG_2045

De jongste en de oudste achter een deken.

R. heeft een foto in gedachte en legt de lat dan hoog. Goede instelling, maar wat meer communicatie is handig. Het argument dat de kwestie eieren al aangekaart was beklijfde net als het aankaarten niet. Kortom, als Instaman loop je soms op eieren. (Ben jij ook een Instaman en herken je dit? Meld je dan aan bij de belangenvereniging ‘Instamannen hebben ook rechten!’

Bijvoorbeeld als ik achteloos door de kamer loop die plots – SHAZAM! – omgetoverd is in een fotostudio. En ik vriendelijk in eerste instantie gesommeerd wordt in de keuken te blijven. Afijn. Wat ik zeggen wil is dit, achter elke foto op R.’s Instagramaccount staat een komma en ik weet wat allemaal achter die komma staat.

%d bloggers liken dit: